Lieve ma, het is heel passend bij jou dat je zelfs na je dood van je laat horen. Toen vrijdagmorgen de uitvaartleider weg was, vond Yvon drie brieven in je afgesloten kast. Een brief voor Yvon, een brief voor mij en een brief voor ons. De laatste hebben we als eerste geopend en hierin zat je eigen rouwkaart.  Gelukkig hadden we zojuist in hoofdlijnen eenzelfde opzet gemaakt. Het is zo tekenend voor wie je was ma. Het is je gelukt om de regie over je eigen leven tot het laatst toe vast te houden.

Donderdag heb je duidelijk gemaakt dat je nu  dood wilde. Geen pil, niet naar het ziekenhuis; het is goed zo. En als laatste wens: `ik heb een zus`, zei je tegen de dokter, `die moet komen`.  Zo is het gegaan. 

Je hebt je vaak afgevraagd hoe “dood gaan” zal zijn. Je wist al lang dat je einde naderde, maar het heeft je levenslust niet weg gehaald. Je optimisme, blijdschap, je interesse in de mensen om je heen, het is allemaal gebleven. Ik heb je zien sterven in volledige overgave, rust en vertrouwen.

Ik ben je dankbaar voor je laatste brief, zo vertrouwd het handschrift, de toon, de bezieling die er in zit verweven. 

“Als ik terug kijk kan ik je zeggen dat ik een rijk en blij leven heb gehad vol liefde” staat er in de brief. Zo heb je je leven geleefd en zo heb je het leven afgerond. Je zei dat je de goede dingen onthield en de minder leuke dingen vergat. Het grote verdriet om Piet bleef, maar je hebt er op een goede manier mee leren omgaan.  Het verdriet dat je het leven zou verliezen, heb je geaccepteerd. Misschien op een klein stukje na, namelijk jouw gevoel dat je door dood te gaan Yvon en mij in de steek liet.  Het gevoel kwam voort uit jouw moederschap,  er altijd zijn voor je kinderen.

Ik ben dankbaar voor je  onvoorwaardelijke liefde die je mij hebt geschonken. Makkelijk ben ik niet altijd voor je geweest.  Als klein kind voelde ik mij niet fijn in huis. Jij nam mij zo vaak als je kon mee naar buiten, wist dat ik ruimte nodig had en gaf het mij. Wat heb je je best gedaan om die nukkige puber die ik was in beweging te krijgen. Een zoon op zolder die zijn kamerdeur gewoon op slot draaide en `s morgens niet zijn bed uit wilde.  Ondanks mijn tegenwerking  en afwijzing bleef je mij steunen. In de brief schrijf je mij dat we als kemphanen tegen over elkaar stonden. Kijk, dat ben ik nu weer vergeten.

Je gaf mij de ruimte om mijn eigen weg in te slaan. Na school een half jaar kibboets . Je bent altijd achter mij blijven staan, ook in moeilijke tijden.  Onvoorwaardelijke liefde.

Het is een bijzonder jaar geweest, bijzonder omdat het intens was en met een verloop dat niemand vooraf had kunnen verzinnen. Dit jaar heb je beetje bij beetje moeten loslaten. En voor iemand die regie over zijn eigen leven wil houden, geen simpele opgave. Je deed het op een onovertroffen wijze die respect afdwingt. Je maakte er telkens weer het beste van. In het verzorgingshuis heb je je de eerste week somber gevoeld. Toen heb je de knop omgezet. Waarom hier somber zitten als ik ook kan genieten.  

Genieten betekende voor jou praten en  wandelen. Prachtig hoe je zelf de manier omschreef waarop je door de lange gangen ging: `ik loop goed stevig door.`  Het park  grenzend aan je kamer, waar je zo heerlijk gewandeld hebt; en gepraat.

Praten deed je, ik luisterde (wij luisterden). Nooit stiltes tijdens een gesprek. Nog steeds niet te bevatten dat je nu bent uitgepraat.  Ik weet  dat alles is gezegd.

Ik ben dankbaar dat jij mijn moeder bent geweest.

Hengelo, 5 december 2008